November 18, 2026

Hafoin realiza assinatura ba regulamentu atualizadu suku Beloi nian iha loron 5 fulan Nov, ekipa 𝑬𝒎𝒑𝒐𝒘𝒆𝒓𝒊𝒏𝒈 𝑪𝒐𝒎𝒎𝒖𝒏𝒊𝒕𝒚-𝑳𝒆𝒅 𝑴𝒂𝒓𝒊𝒏𝒆 𝑪𝒐𝒏𝒔𝒆𝒓𝒗𝒂𝒕𝒊𝒐𝒏 𝒂𝒏𝒅 𝑳𝒊𝒗𝒆𝒍𝒊𝒉𝒐𝒐𝒅𝒔 𝒐𝒏 𝑨𝒕𝒂𝒖́𝒓𝒐 𝑰𝒔𝒍𝒂𝒏𝒅, 𝒉𝒐 𝒂𝒑𝒐𝒊𝒖 𝒉𝒖𝒔𝒊 𝑼𝒏𝒊𝒕𝒆𝒅 𝑵𝒂𝒕𝒊𝒐𝒏𝒔 𝑬𝒏𝒗𝒊𝒓𝒐𝒏𝒎𝒆𝒏𝒕 𝑷𝒓𝒐𝒈𝒓𝒂𝒎𝒎𝒆 (𝑼𝑵𝑬𝑷), iha kolaborasaun ho kontinua ho atividade 𝐌𝐚𝐫𝐢𝐧𝐞 𝐑𝐚𝐩𝐢𝐝 𝐀𝐬𝐬𝐞𝐬𝐬𝐦𝐞𝐧𝐭 𝐮𝐭𝐢𝐥𝐢𝐳𝐚 métodu 𝐌𝐚𝐧𝐭𝐚 𝐓𝐨𝐰 iha Beloi, Ataúro, durante loron rua (6–7 Nov 2026).
Formasaun ne'e envolve partisipante na'in 𝟓𝟎 𝐫𝐞𝐬𝐢𝐧, inklui joven, estudante husi EBC Atauro, komunidade lokál no grupu konservasaun komunitáriu ho apoiu tékniku husi ekipa CI-TL no voluntáriu sira husi Universidade Nasionál Timor Lorosa'e (UNTL), Fakuldade Agrikultura, Departamentu Peskas no Siénsia Mariña.
Atividade ne'e ho objetivu atu hametin koñesimentu no kapasidade prátika partisipante sira-nian iha monitorizasaun ekosistema tasi, liuliu liuhusi métodu Manta Tow, ne'ebé utiliza atu observa kondisaun ahu-ruin no abitat mariña seluk.
𝐄𝐥𝐯𝐢𝐬 𝐓𝐨𝐦𝐞, reprezentante joven husi Beloi, subliña importánsia envolvimentu joventude sira iha konservasaun tasi.
"Nu'udar foinsa’e ne'ebé hela iha Ataúro, tasi mak parte importante ida husi ami-nia moris loroloron. Liuhusi formasaun ida-ne'e, ha'u aprende oinsá atu observa no komprende kondisaun ita-nia ambiente tasi. Ha'u espera katak joven barak liután bele hetan oportunidade hanesan ne'e, atu ami mós bele kontribui ba protesaun ita-nia tasi.”
Entretantu, 𝐒𝐚𝐫𝐢𝐟𝐚 𝐝𝐞 𝐀𝐫𝐚𝐮́𝐣𝐨, estudante ne'ebé partisipa iha formasaun, hato'o apresiasaun ba oportunidade atu hetan koñesimentu prátiku.
"Antes partisipa iha formasaun ida-ne'e, ha'u la iha koñesimentu barak kona-ba oinsá atu halo monitorizasaun ba ekosistema tasi. Liuhusi aprendizajen kona-ba métodu Manta Tow, ha'u komprende di'ak liután importánsia observasaun sientífika atu proteje ahu-ruin. Esperiénsia ida-ne'e motiva ha'u atu aprende kle'an liután kona-ba konservasaun tasi."
Reprezenta voluntáriu universidade sira, 𝐀𝐝𝐫𝐢𝐚𝐧𝐨 𝐒𝐨𝐚𝐫𝐞s, voluntáriu husi UNTL, Fakuldade Agrikultura, Departamentu Peskas no Siénsia Marinha, subliña valór husi partilla koñesimentu ho komunidade lokál.
"Nu'udar voluntáriu universidade, ami kontente bele partilla ami-nia koñesimentu no esperiénsia ho joven sira iha Beloi. Konservasaun tasi la'ós de'it responsabilidade sientista ka organizasaun sira-nian, maibé mós responsabilidade komunidade lokál. Ho servisu hamutuk, ita bele hametin kapasidade komunidade atu monitoriza no proteje ekosistema tasi."
Envolvimentu husi voluntáriu universidade, estudante no joven lokál, komunidade no grupu konservasaun komunitáriu hatudu importánsia kolaborasaun, aprendizajen prátika no partilla koñesimentu hodi hametin partisipasaun komunidade iha konservasaun tasi.Liuhusi inisiativa hanesan ne'e, CI-TL kontinua apoia dezenvolvimentu kapasidade no enkoraja joven sira atu foti papél ativu iha protesaun biodiversidade mariña Ataúro nian ba jerasaun futuru sira.
𝐇𝐚𝐦𝐞𝐭𝐢𝐧 𝐤𝐚𝐩𝐚𝐬𝐢𝐝𝐚𝐝𝐞 𝐤𝐨𝐦𝐮𝐧𝐢𝐝𝐚𝐝𝐞 𝐨𝐡𝐢𝐧, 𝐛𝐚 𝐭𝐚𝐬𝐢 𝐧𝐞'𝐞𝐛𝐞́ 𝐬𝐚𝐮𝐝𝐚́𝐯𝐞𝐥 𝐢𝐡𝐚 𝐟𝐮𝐭𝐮𝐫𝐮!